أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
275
قانون ( فارسى )
ضرباندار و بدون ضربان بدن بسيار مفيد است . از راه چشم مىتوان به مزاج مغز پى برد . ممكن است رنگ دو اندام فقط بوسيله يك بيمارى تغيير كند ، مثلا در بيمارى يرقان كه گداختن بر اثر مراره زياد است زبان سپيدفام و پوست رخساره سياهرنگ مىگردد . 5 - نتيجهگيرى از شكل اندامها : گشادگى سينه و بزرگى اندامهاى جانبى و جاى كافى داشتن و در تنگنا نيفتادن و كوتاه نيامدن و همچنين گشادى در مجراى رگها و نمايان شدن رگها ، بزرگى نبض و نيرومندى آن ، بزرگى ماهيچهها و نزديكى آنها به مفاصل ، همه دليل گرمى مزاج است و اين خاصيتهاى تركيبى همه زادهء حرارتند . در هر بدنى كه به عكس اين خواص برخوردى ، بدان كه نتيجه سردى است ، زيرا سردى مانع از آن است كه نيروهاى طبيعى كار خود را چنان كه شايد و بايد به انجام برسانند . زبرى و برجستگى مفاصل و ديده شدن غضروفها در حنجره و بينى و هموارى در هيئت بينى دليل خشك مزاجى است . 6 - نتيجهگيرى از تاثيرپذيرى اندام : اگر اندامى بدون زحمت و بسرعت گرم شود ، دليل گرمى مزاج است ، چه تغيير به همجنس آسانتر از تغيير به ضد آن است . اگر اندامى بدون زحمت و بسرعت سرد گردد دليل سردى مزاج است . اگر كسى بگويد كه مسئله بايستى برعكس باشد به اين دليل كه هر چيزى از ضد خود تاثيرپذير است نه از همانند خود و اين نظر كه بيان كردى تاثيرپذيرى از همانند را شايستهتر نشان مىدهد ، در پاسخ چنين گوئيم : آرى دو شبيه كه از حيث نوع و طبيعت همانند باشند از يكديگر تاثيرپذير نيستند . همچنانكه گرمتر و سردتر بهم شباهت ندارند و برهم تاثير مىگذارند ، در اينجا نيز موضوع بحث دو نوع گرمى است كه نوعى گرمتر از نوع ديگر است و اختلاف در اين ميان همان اختلاف بين گرم و سرد است . كم گرمتر در برابر بسيار گرم ، صفت سردى را دارد و بوسيلهء گرمتر تاثيرپذير مىشود . همچنين سردى از سردتر متاثر مىگردد ، زيرا از حيث نوع و طبيعت آن دو شباهت كامل موجود نيست . وقتى يكى از آن بيشترها ، كيفيت خود را نمو مىدهد بكمك حالت نيرومندترى كه در آن است مىشتابد و كيفيت آن حالت « كمتر » كاهش مىيابد و بحالتى درمىآيد كه كيفيتش را تغيير دهد و به آسانى قوىترين فراگرفته خود را كمك نمايد . ليكن در اينجا چيز ديگرى هست كه به قسمتى از اين اشتراك بيشوكم حرارت و برودت كه بيشوكمى در برابر هم قرار مىگيرند ارتباط دارد . بعنوان مثال : گرممزاج تاثير گرمى را بسرعت مىپذيرد زيرا گرمى بواسطهء تاثير سردى - كه مانع به آرزو رسيدن مزاج گرم در اندازه سردى است - از كار بازمىماند . اگر گرم و گرمتر بهم برسند و مانعى در راه نباشد ، همديگر را در گرم كردن كمك مىكنند و اين كمك كردن حالت هر دو را تشديد مىكند .